Ársreikningur Fjarðabyggðar fyrir árið 2024 og ný fjárhagsáætlun fyrir árin 2026–2029 draga upp skýra mynd: Við erum að snúa rekstri sveitarfélagsins til betri vegar og á sama tíma að leggja grunninn að fjárfestingum, viðhaldi og markvissri lækkun skulda.
Þetta gerist ekki af sjálfu sér. Árangurinn byggir á aga í rekstri, varfærinni tekjuáætlun, endurskoðun á verkferlum og skýrum forgangsröðunum.
Rekstrarniðurstaða sem skapar rými
Ársreikningur 2024 sýndi að samanlögð rekstrarniðurstaða A- og B-hluta nam 1.077 milljónum króna. Rekstrarniðurstaða A-hluta var 419 milljónir króna. Þar sem A-hlutinn var rekinn með halla árið áður. Ársreikningur sveitarfélagsins 2024 sýndi bestu afkomu þess frá upphafi, það var því ekki bara “gott ár”, þetta var árangur.
Þegar ársreikningur Fjarðabyggðar fyrir árið 2023 lá fyrir kom nokkuð skýrt fram að rekstur sveitarfélagsins væri ekki á nógu sterkum grunni. Í bókun sem lögð var fram við afgreiðslu ársreikningsins var bent á að rekstrarvandi væri til staðar, að A-hlutinn næði ekki endum saman þrátt fyrir auknar tekjur og að nauðsynlegt væri að bregðast við með bættri stjórnun, hagræðingu og skýrari forgangsröðun.
Þessi bókun var ekki sett fram til að gagnrýna persónur heldur til að benda á þá staðreynd að reksturinn þurfti að lagast.
Nú er reksturinn farinn að skila afgangi sem skapar aukið rými í rekstrinum.
Engin ný langtímalán frá mars 2024
Mikilvæg staðreynd í þessu samhengi er að Fjarðabyggð hefur ekki tekið nein ný langtímalán hjá lánastofnunum síðastliðinn 2 ár.
Á sama tíma hefur verið haldið áfram uppbyggingu og ráðist í verkefni sem áður hefðu nánast sjálfkrafa verið fjármögnuð með nýjum lánum. Það sýnir að reksturinn stendur betur undir fjárfestingum en áður og að við erum ekki að velta byrðum yfir á framtíðina.
Skuldahlutfall lækkar – sveitarfélagið styrkist
Í fjárhagsáætlun 2026–2029 er gert ráð fyrir að skuldahlutfall samstæðu A- og B-hluta haldi áfram að lækka en það stóð í 116% árið 2022 og áætlunin gerir ráð fyrir að hlutfallið fari niður í um 73% árið 2029.
Það er stór breyting á stuttum tíma og skýr vísbending um að skuldir eru að verða léttari hluti af tekjugrunninum.
Skuldahlutfall A-hluta fer einnig lækkandi, þó hægar en í samstæðunni, m.a. vegna innri skulda milli A- og B-hluta. Það breytir ekki þeirri heildarmynd að sveitarfélagið er að verða fjárhagslega sterkara með lægri skuldabyrði miðað við reglulegar tekjur.
Skuldaviðmið lækkar langt frá lögbundnu hámarki
Samkvæmt sveitarstjórnarlögum má skuldaviðmið samstæðu A- og B-hluta ekki fara yfir 150% af reglulegum tekjum.
Í okkar tilviki erum við langt innan þess marka – og stefnum enn neðar.
Í fjárhagsáætlun er gert ráð fyrir að:
- skuldaviðmið samstæðu lækki úr um 72% í árslok 2024 niður í um 40% árið 2029,
- skuldaviðmið A-hluta lækki úr um 100% í árslok 2024 niður í um 75% árið 2029.
Þetta þýðir í einföldu máli:
Við erum að færa sveitarfélagið í mun öruggari skuldastöðu, með meira svigrúm til að mæta sveiflum og óvissu í framtíðinni.
Í fjárhagsáætluninni er jafnframt gert ráð fyrir að langtímalán við lánastofnanir lækki:
- úr um 5,5 milljörðum króna í árslok 2024,
- niður í um 3,4 milljarða króna í árslok 2029 (á verðlagi hvers árs).
Þetta gerist samhliða auknum framkvæmdum. Það segir okkur að verum erum að ná tökum á skuldastöðunni án hagræðingar sem bitnar á viðhaldi inn í framtíðina.
Fjárfestingar, viðhald og þjónusta
Fjárhagsáætlun 2026–2029 snýst ekki bara um prósentur. Hún snýst um hvað þær gera fyrir samfélagið.
Á næstu árum er m.a. lögð áhersla á:
- uppbyggingu og viðhald leik- og grunnskóla,
- eflingu íþróttamannvirkja,
- áframhaldandi uppbyggingu Mjóeyrarhafnar og annarra hafnarmannvirkja,
- endurnýjun vatnsveitu, fráveitu og annarra grunninnviða.
Ársreikningur 2024 og fjárhagsáætlunin til 2029 sýna því ekki bara tölur – heldur stefnu:
Við ætlum að standa undir framtíðinni með sterkum rekstri, ekki auknum skuldum.
Hagræðing sem raunveruleg framför
Þetta hefði ekki verið hægt án hagræðingar og breytinga á vinnubrögðum.
Það felst í:
- endurskoðun innkaupa og bættri innkaupastefnu,
- fækkun stöðugilda með eðlilegum hætti, án þess að þjónusta til íbúa skerðist,
- skýrari ábyrgð og betri ferlum,
- innleiðingu fjármálareglu sem heldur aga á útgjöldum,
- varfærinni tekjuáætlun sem byggir ekki á loðnu eða öðrum óvissuþáttum.
Fjarðabyggð: ábyrgt samfélag með sterkan grunn
Þegar horft er til:
- rekstrarniðurstöðu 2024,
- lækkandi skuldahlutfall,
- lækkandi skuldaviðmið,
- niðurgreiðslu langtímalána,
- og fjárhagsáætlun sem heldur áfram í sömu átt,
er niðurstaðan skýr:
Fjarðabyggð er að styrkja stöðu sína, byggja upp innviði, sinna viðhaldi og lækka skuldir, allt á sama tíma. Það er ekki sjálfgefið. Þetta krefst aga, forgangsröðunar og markvissra aðgerða.
En þótt staðan sé sterkari er ljóst að við verðum áfram að hafa varann á.
Óvissa í heimsmálum, sveiflur í atvinnulífinu og hætta á ófyrirséðum útgjöldum kallar á að við höldum áfram á sömu braut. Lítið má út af bregða. Áfram þarf að halda vel á spilunum, gæta aðhalds og viðhalda þeim metnaði sem liggur að baki fjárhagsáætlun næstu ára.