Höfuðborgarsvæðið undanskilið auðlindasköttum?
Alþingi hefur nú til meðferðar frumvarp um hækkun veiðigjalda. Fyrir liggur að áhrif frumvarpsins munu leggjast mjög misþungt á ólíka landshluta. Sé litið til þess kjördæmis sem við undirrituð erum í forsvari fyrir aukast byrðarnar hvergi meira. Fram kemur í samantekt KPMG, sem unnin var fyrir Samtök sjávarútvegssveitarfélaga, að álögð veiðigjöld í Norðausturkjördæmi verði um 6,2 milljarðar króna að teknu tilliti til staðsetningar starfseminnar. Um er að ræða hækkun um 3,5 milljarða frá núverandi fyrirkomulagi, sem svarar til yfir 77 prósent hækkunar. Þessir 3,5 milljarðar enda því í hít ríkissjóðs og sjávarútvegsfélög í kjördæmi munu minna milli handanna sem því nemur til fjárfestinga, kaupa á þjónustu og launagreiðslna.
Verði fyrirliggjandi frumvarp að lögum mun sjávarútvegur í Norðausturkjördæmi standa undir 45 prósentum allra greiddra veiðigjalda. Ótrúlegt hefur verið að fylgjast með umræðu um hvort veiðigjöldin séu landsbyggðarskattur eða ekki. Byrðarnar á Norðausturkjördæmi – og fyrirtætlanir um frekari hækkanir – sýna að ekki er um villst að hér er hreinn landsbyggðarskattur á ferð. Hækkun á greiddum veiðigjöldum á höfuðborgarsvæðinu verður aðeins um 500 milljónir króna samkvæmt frumvarpinu. Hér er skakkt gefið.
Sumir greiða auðlindaskatta ...
Í hugum allra felur hugtakið „auðlindir landsins“ í sér fleira en fiskistofna. Sjávarútvegurinn hefur á undanförnum árum greitt um þriðjung af vergum hagnaði fiskveiða í ríkissjóð. Önnur fyrirtæki á Íslandi sem nýta sér auðlindir landsins eru hins vegar undanþegin slíkri aukaskattlagningu. Ef að almenn samstaða er um það meðal landsmanna að fyrirtæki sem nýta auðlindir greiði meiri skatta umfram önnur, hlýtur að mega gera þá sanngjörnu kröfu að jafnræðis sé gætt í þeim efnum.
Á tímabilinu 2020 til 2023 hafa sjávarútvegsfyrirtæki í Norðausturkjördæmi fjárfest fyrir samanlagt fyrir samanlagt 75 milljarða króna, sem svarar til nærri 90% af uppsöfnuðum hagnaði þeirra á sama tímabili. Arðgreiðsluhlutfall hefur legið á bilinu 10 til 25 prósent og greidd veiðigjöld hafa verið margföld á við arðgreiðslur.
... en aðrir ekki
Án þess að hér sé meiningin að kasta nokkurri rýrð á Orkuveitu Reykjavíkur, er athyglisvert að bera saman afkomu, arðgreiðslur og fjárfestingar þess fyrirtækis við sjávarútveginn. Uppsafnaður hagnaður Orkuveitunnar á árunum 2020 til 2023 var um 32,5 milljarðar króna. Arðgreiðslur til eigenda fyrirtækisins á tímabilinu svarar til ríflega helmings uppsafnaðs hagnaðar, eða um 16,5 milljörðum króna. Orkuveita Reykjavíkur greiddi engin auðlindagjöld á tímabilinu.
Gætum jafnræðis
Umræða um auðlindagjöld á Íslandi hefur lengi verið hitamál í íslensku þjóðfélagi. Mismunandi skoðanir eru á því hvort eigi að leggja þau á almennt, eða hversu há þau eigi að vera. Í þessari grein er ekki markmiðið að svara þeim spurningum. Undirrituð óska eftir því að jafnræðis verði gætt við álagningu auðlindagjalda, ef vilji stjórnvalda stendur til þess að innheimta þau. Þau auðlindagjöld sem nú eru innheimt hafa hingað til nánast einkum fallið til á landsbyggðinni. Einkum og sér í lagi í Norðausturkjördæmi og Suðurkjördæmi.
Ef skilningur stjórnvalda er sá að ríkissjóður sé þjóðin, þá er núverandi upplegg í skattlagningu auðlinda að leggjast afar misþungt á landsmenn eftir því hvar þeir eru búsettir. Þær hækkanir á gjöldum sem nú liggja fyrir þingheimi eru eingöngu til þess fallnar að auka frekar misræmi í skattlagningu milli höfuðborgarinnar og landsbyggðarinna – og nóg var það fyrir. Bæði þegar til er til hvar á landinu veiðigjöldin falla til, en líka þegar litið er til skattbyrði þeirra sem nýta auðlindir landsins.
Allir skynsamir einstaklingar sjá að nú er rétt að staldra við og hugsa málið upp á nýtt.